تشخیص ایدز بدون آزمایش

HIV یک بیماری قابل تشخیص و قابل کنترل است، اما فقط در صورتی که به‌ درستی و در زمان مناسب آزمایش مربوط به آن انجام شود. وجود این ویروس در بدن ممکن است سال‌ها بدون علامت باشد. تنها راه مورد اطمینان برای آگاهی از وضعیت HIV، انجام تست معتبر است. امروزه تست‌های HIV سریع‌تر، در دسترس‌تر و محرمانه‌تر از گذشته است. همچنین آگاهی از وضعیت HIV یک اقدام پیشگیرانه و مسئولانه برای سلامت فرد و جامعه است.

آیا تشخیص HIV بدون آزمایش ممکن است؟

HIV یا ایدز تحت عنوان یک ویروس شناخته‌ می‌شود که به سیستم ایمنی بدن ما حمله می‌کند و علائمی مشابه بیماری‌های عفونی (تب، خستگی و گلو درد) به‌همراه دارد. اما بر اساس این علائم سطحی، نمی‌توان تشخیص داد که فرد نتیجه آزمایش مثبتی خواهد داشت.

برخی افراد ممکن است بدون داشتن هیچ علائمی دارای HIV مثبت باشند. این علائم می‌توانند هرگز بروز پیدا نکنند و یا بعد از سال‌ها خود را نشان دهند. تا زمانی که سیستم ایمنی بدن ما آسیب زیادی نبیند، علائم می‌توانند پنهان باقی بمانند. برعکس، فردی ممکن است علائمی مشابه عفونت داشته باشد ولی نتیجه HIV منفی باشد و برای مثال دچار ویروس سرماخوردگی یا آنفولانزا شده باشد. فراموش نکنید علائم به تنهایی برای تشخیص این ویروس قابل اعتماد نیستند و بدن افراد در نحوه بروز علائم HIV متفاوت عمل می‌کند. نشانه‌های بدنی نمی‌توانند جایگزین آزمایش تشخیصی باشند.

برای تشخیص قطعی HIV، باید یکی از تست‌های معتبر زیر انجام شود:

1. تست آنتی بادی: این آزمایش‌ پادتن‌هایی که بدن در پاسخ به HIV تولید می‌کند را تشخیص می‌دهد.

2. تست آنتی‌ژن: این تست‌های ترکیبی، ویروس و پادتن‌ها را تشخیص می‌دهند.

3. تست نیکلئیک اسید: این آزمایش تخصصی‌تر است و وجود ویروس را در خون تشخیص می‌دهد.

همان‌طور که سایت CDC اشاره می‌کند:

“NO HIV TEST CAN DETECT HIV IMMEDIATELY AFTER INFECTION. THAT'S BECAUSE OF THE WINDOW PERIOD—THE TIME BETWEEN HIV EXPOSURE AND WHEN A TEST CAN DETECT HIV IN YOUR BODY.”

هر کدام از این تست‌ها پنجره تشخیصی خاص خود را دارند و ممکن است در یک دوره زمانی بعد از عفونت، نتوانند HIV را تشخیص دهند.

سریع‌ترین راه تشخیص HIV چیست؟

سریع‌ترین مسیر تشخیص HIV، انجام تست سریع با کیت تشخیص (Rapid HIV Test) است که می‌تواند در زمانی حدود 20 الی 40 دقیقه پس از نمونه‌ گیری، نتیجه را اعلائم کند. برخی کیت‌های تست، در خانه استفاده می‌شوند (مانند تست‌های دهانی یا با خون از انگشت) و نتیجه سریع می‌دهند. درصورت مثبت بودن نتیجه، باید توسط تست‌های دقیق‌تر آزمایشگاهی تأیید شود.

توجه داشته باشید که هیچ تستی نمی‌تواند HIV را بلافاصله بعد از تماس تشخیص دهد و همیشه یک دوره زمانی (چند روز تا چند هفته) وجود دارد که تست ممکن است نتیجه منفی کاذب نشان دهد.

کیت تست HIV چیست و چگونه کار می‌کند؟

کیت تست HIV ، یک ابزار غربالگری پزشکی است که برای تشخیص اولیه آلودگی به ویروس HIV طراحی شده و بدون نیاز به تجهیزات آزمایشگاهی انجام می‌شود. این کیت‌ها برخلاف تصور عمومی، دارای تشخیص قطعی نیستند، بلکه وجود یا عدم وجود عناصر خاصی در نمونه خون یا بزاق دهان را بررسی می‌کنند که نشان‌دهنده پاسخ بدن به عفونت است. توجه کنید، نتیجه تست سریع، پاسخ قطعی نیست و تنها نتایج آزمایشگاهی معتبر و دقیق هستند.

کیت تشخیص ایدز چه مواردی را بررسی می‌کند؟

در بسیاری از کیت‌ها آنتی‌بادی‌های HIV-1 ، HIV-2 و در برخی کیت‌های جدیدتر آنتی‌ژن p24 که بخشی از خود ویروس است، نیز بررسی می‌شود. بیشتر تست‌های سریع و خودآزمایی HIV تأیید شده، از نوع تست آنتی‌بادی هستند. آنتی‌بادی‌ها معمولا چند هفته پس از آلودگی به ویروس تولید می‌شوند و قبل از آن ممکن است در تست قابل شناسایی نباشند. بنابراین، نتیجه تست باید همراه با مفهوم Window Period تفسیر شود.  

 تست ترکیبی آنتی‌ژن-آنتی‌بادی هم همزمان آنتی‌بادی‌ها و آنتی‌ژن‌های ویروس HIV را بررسی می‌کند. آنتی‌ژن‌ها بخش‌هایی از ویروس هستند که باعث فعال شدن سیستم ایمنی می‌شوند. اگر فرد مبتلا به HIV باشد، آنتی‌ژنی به نام p24 حتی قبل از تشکیل آنتی‌بادی‌ها تولید می‌شود.

Window Period در تست HIV با کیت

هیچ تست HIV‌ای نمی‌تواند بلافاصله بعد از آلودگی وجود این ویروس را تشخیص دهد، این حالت به دلیل دوره پنجره‌ای اتفاق می‌افتد. دوره پنجره‌ای یا Window Period یعنی فاصله زمانی بین مواجهه با HIV و زمانی که یک تست بتواند وجود HIV را در بدن شما تشخیص دهد. این بازه مربوط به زمانی است که بدن هنوز آنتی‌ بادی کافی تولید نکرده است.

پنجره زمانی در کیت‌های سریع برای بررسی HIV معمولا در بازه زمانی زیر قابل تشخیص است:

• آنتی‌بادی: حدود 23 الی 90 روز بعد
• آنتی‌بادی + آنتی‌ژن p24: حدود 18 الی 90 روز 

انواع کیت تست HIV

کیت‌های تست ایدز بر اساس تشخیص آنتی‌ بادی، آنتی‌ ژن یا ماده ژنتیکی ویروس به انواع گوناگونی تقسیم می‌شوند.

کیت تست HIV با خون انگشت

کیت تست HIV با خون انگشت، یک نوع تست سریع است. نمونه‌گیری با سوزن ریز (لانست) انجام می‌شود تا چند قطره خون از انگشت گرفته شود. سپس این نمونه خون بر روی کارت یا نوار تست قرار می‌گیرد و نتیجه در همان محل خوانده می‌شود. این روش مزایایی از جمله دقت بالاتر نسبت به تست بزاق، حساسیت و ویژگی زیاد برای شناسایی آنتی‌ بادی‌های HIV دارد. معمولا اولین انتخاب در مراکز غربالگری و کلینیک‌ها است.

مقاله PubMed نیز اشاره می‌کند، اگر گزینه انتخاب وجود داشته باشد، به دلیل مشخصات کمی و عددی بهتر تست، تست خون انگشتی ترجیح داده می‌شود.

کیت تست HIV با بزاق دهان

کیت تشخیص ایدز با بزاق دهان، روشی بدون خون‌گیری است که با جمع‌آوری بزاق از لثه‌ها انجام می‌شود و مناسب استفاده خانگی است. همچنین نگرانی کمتری در فرد ایجاد می‌کند. این روش با وجود راحتی بیشتر دارای معایبی است. برای مثال این تست حساسیت کمتری دارد. مخصوصا زمانی که آنتی‌ بادی‌ها در بزاق کم باشند. ممکن است در افراد تحت درمان طولانی یا بار ویروسی پایین پاسخ منفی کاذب دهد.

مراحل تست ایدز با کیت

هر کیت سریع تشخیص HIV به عنوان یک ابزار غربالگری، باید توسط مراحل مشخصی انجام شود.

1.  ضدعفونی محل نمونه‌گیری (انگشت یا سایر قسمت‌ها)
2.  گرفتن نمونه (خون یا بزاق)
3. افزودن نمونه به محل مشخص‌شده روی کیت
4. افزودن محلول بافر (Buffer)
5. انتظار حدود 15 الی 30 دقیقه برای مشخص شدن نتیجه
6. خواندن نتیجه بر اساس خطوط یا نماد‌های مشخص شده بر روی کارت تست

دقت کنید، نتیجه پس از گذشت زمان مشخص شده دیگر معتبر نیست.

تفسیر نتیجه تست HIV با کیت

نتیجه مثبت در تست سریع، تشخیص قطعی نیست. کیت تست سریع ایدز تنها یک غربالگری اولیه است و ممکن است به‌ دلایل مختلف (مثلا واکنش‌های غیرهدفمند آنتی‌بادی‌ها) منجر به نتیجه مثبت کاذب شود. بنابراین نتیجه مثبت باید توسط آزمایش‌های تأییدی استاندارد در آزمایشگاه مانند تست لایزا و سپس با دستگاه pcr یا وسترن بلات تایید شود.

اگر خارج از دوره Window Period باشد، نتیجه منفی قابل اعتمادتر است. اگر تست بعد از هفته‌هایی که بدن آنتی‌ بادی یا آنتی‌ژن تولید می‌کند انجام شود، درست بودن نتیجه منفی احتمال بیشتری دارد. اگر در دوره Window Period  باشد، به تکرار تست در آینده توصیه می‌شود؛ زیرا در این دوره ممکن است آنتی‌بادی در بدن به حد قابل‌ تشخیص نرسیده باشد.

اگر شما مدیر یا صاحب آزمایشگاه تشخیص طبی هستید، مهم‌ترین مزیت رقابتی شما در این حوزه، دسترسی به روش‌های تأییدی مولکولی با دقت بالا است. استفاده از PCR نه‌ تنها خطای تشخیص را به حداقل می‌رساند، بلکه امکان شناسایی زودهنگام عفونت پیش از تولید آنتی‌بادی را نیز فراهم می‌کند. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذاری هوشمندانه در مسیر خرید دستگاه pcr می‌تواند کیفیت خدمات تشخیصی، اعتبار علمی و اعتماد بیماران را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

تفاوت تست خانگی HIV با آزمایشگاه چیست؟

در تست  خانگی معمولا از کیت تشخیص سریع استفاده می‌شود. نمونه‌ گیری و تحلیل توسط خود فرد انجام می‌شود و نتایج در بازه زمانی 10 الی 30 دقیقه بسته به کیت مشخص می‌شوند. تست خانگی مناسب برای دسترسی راحت و محرمانه است اما در صورت مثبت شدن، نیاز به تایید آزمایشگاهی دارد.

چرا علائم ظاهری برای تشخیص ایدز قابل اعتماد نیستند؟

علائم ظاهری HIV مثل تب، اسهال، گلودرد غیراختصاصی‌ هستند. زیرا این علائم در بسیاری از عفونت‌ها (مثل آنفلولانزا و دیگر ویروس‌ها) دیده می‌شوند. برخی افراد حتی بدون علائم ممکن است HIV مثبت باشند (و بالعکس). بنابراین علائم به‌ تنهایی نمی‌توانند وضعیت HIV را تشخیص دهند و همیشه باید تست آزمایشگاهی از فرد گرفته شود.

اقدامات پس از مثبت شدن تست HIV

اگر کیت تشخیص سریع شما با رعایت تمامی موارد ذکر شده، مثبت باشد،باید هر چه سریع‌تر به مراکز درمانی یا آزمایشگاه معتبر نزدیکی خود مراجعه کنید و یکی از تست‌های استاندارد را انجام دهید. درصورت مثبت شدن تست آزمایشگاهی تحت نظر پزشک متخصص، درمان ضد ویروسی (ART) خود را در اسرع وقت شروع کنید. تشخیص زودهنگام و شروع درمان ART می‌تواند بار ویروسی را به سطح غیر قابل‌ تشخیص در بدن شما برساند که به‌ طور علمی خطر انتقال HIV به دیگران را نیز کاهش می‌دهد.

جمع‌بندی

تشخیص HIV بدون آزمایش ممکن نیست و تکیه بر علائم ظاهری می‌تواند منجر به تشخیص اشتباه یا تأخیر خطرناک شود. تست‌های سریع HIV (چه خون انگشتی و چه بزاقی) ابزارهای غربالگری مؤثری هستند، اما تشخیص قطعی محسوب نمی‌شوند و هر نتیجه مثبت باید با آزمایش‌های تأییدی در آزمایشگاه بررسی شود. زمان انجام تست در تشخیص این ویروس بسیار حائز اهمیت است. دستگاه‌های تشخیصی دناژن برای انجام تست‌های مولکولی، مطابق استانداردهای تشخیص HIV طراحی شده‌اند.